Nawracające bóle brzucha u dziecka to częsty problem w mojej praktyce. Z punktu widzenia rodzica i opiekuna dziecka ważne jest nie tylko, co może być przyczyną dolegliwości, ale przede wszystkim, kiedy należy zacząć się martwić i kiedy na pewno trzeba udać się do lekarza.
Oto tzw. czerwone flagi, czyli objawy alarmujące, których lekceważyć nie wolno i które zawsze wymagają bardziej wnikliwej diagnostyki. Należą do nich:
- ból brzucha budzący dziecko w nocy,
- zaburzenia dotyczące wypróżnień (zaparcie, biegunka – zwłaszcza z domieszką krwi lub śluzu),
- ból zlokalizowany daleko od pępka, zwłaszcza zmieniający charakter na ostry i/lub promieniujący do pleców albo kończyn dolnych,
- towarzyszące bólowi zmniejszenie masy ciała dziecka lub zahamowanie dalszego zwiększenia masy ciała i wzrostu,
- inne objawy ogólne: gorączka lub stany podgorączkowe, osłabienie, bóle stawowe, opóźnione dojrzewanie,
- dodatni wywiad rodzinny w kierunku nieswoistych zapaleń jelit lub innych przewlekłych chorób przewodu pokarmowego.
Na szczęście tylko u około 10% dzieci z przewlekłym bólem brzucha przyczyną dolegliwości jest choroba organiczna, a w pozostałych 90% występują różne postaci czynnościowego bólu brzucha — czyli niewynikający z procesu chorobowego , lecz zaburzenia czynności przewodu pokarmowego na różnym podłożu. Ból często zlokalizowany jest w okolicy pępka i występuje wyłącznie ciągu dnia. Nie towarzyszą mu ww dolegliwości. Jest krótkotrwały i ustępuje samoistnie (bez konieczności podawania leków). Czynnościowe bóle brzucha są związane ze zwiększonym poziomem lęku i podawanymi w wywiadzie traumatycznymi dla dziecka wydarzeniami w życiu rodzinnym i/lub szkolnym.
Nawracające dolegliwości mogą znacząco wpływać na upośledzenie normalnego funkcjonowania dziecka i pogarszać jakość życia pacjenta i całej rodziny. Jeśli więc dolegliwości dziecka wzbudzają niepokój rodziców, należy zasięgnąć porady lekarza specjalisty. W przypadku czynnościowego bólu brzucha zarówno wynik badania przedmiotowego (fizykalnego) dziecka, jak i wyniki szczegółowych badań (laboratoryjnych, mikrobiologicznych, obrazowych oraz testów czynnościowych) są prawidłowe. Mamy więc zdrowego -„na badania” pacjenta, który skarży się na ból brzucha.
Przyczyna czynnościowego bólu brzucha nie jest ostatecznie wyjaśniona, podkreśla się wieloczynnikowe podłoże, a wśród najważniejszych przyczyn wymienia zaburzenia motoryki jelitowej, czucia trzewnego, czynniki dietetyczne. Znacząca rolę w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego odgrywają czynniki psychogenne, a lęk i niepewność wynikające z odczuwanych dolegliwości mogą w istotny sposób nasilać natężenie subiektywnie odczuwanego bólu.
Postępowanie terapeutyczne polega przede wszystkim na rozmowie wyjaśniającej z dzieckiem i jego rodzicami, uregulowaniu trybu życia oraz przede wszystkim diety dziecka. Często samo wprowadzenie regularnych (co 3-6 godzin), lekkostrawnych posiłków zawierających świeże warzywa i owoce, zachęcanie dzieci do picia wody (źródlanej — nie smakowej !!!), eliminacja żywności wysoko przetworzonej (słodycze, parówki, wędliny, słodkie serki i jogurciki — które wg reklam są najlepsze dla dzieci: soki owocowe, słodzone napoje) – to pierwszy krok do sukcesu.
Część dzieci wymaga dodatkowo wsparcia psychologicznego, a w niektórych tylko przypadkach leczenia farmakologicznego.